სტანდარტული კატარაქტის ოპერაცია (ფაკო)

კატარაქტის მიზეზი

ითვლება, რომ ასაკობრივი კატარაქტის განვითარებაში მრავალი ფაქტორი მონაწილეობს. ბროლის დაბერებასთან ერთად მისი წონა და სისქე იზრდება, ბირთვი კი იკუმშება და მკვრივდება. ბროლის ცილები, რომლებსაც „კრისტალინები“ ეწოდება, ქიმიურ ცვლილებას განიცდის, რის შედეგადაც ბროლის გამჭვირვალობა მცირდება.

კატარაქტის სიმპტომები

• მხედველობის დაქვეითება
• სინათლის წყაროების გარშემო შუქის გაფანტვა და გაბნევა
• ახლომხედველობა (მიოპია): კატარაქტის ზოგიერთი ტიპის დროს ადამიანი კითხვის სათვალის გარეშე კითხულობს
• ფერთა ელფერების გარჩევის გაძნელება
• ორმაგი ხედვა

კატარაქტის დიაგნოსტიკა

• ისაზღვრება მხედველობის სიმახვილე.
• ბიომიკროსკოპით (ნაპრალოვანი ლამპით) — სპეციალური სასინჯი ხელსაწყოთი — ისაზღვრება კატარაქტის ტიპი.
• გუგების გაფართოების შემდეგ იკვლევენ ბადურას — თვალის ნერვულ შრეს.
• თუ კატარაქტა ძალიან მკვრივია, ბადურის დანახვა შეუძლებელია; ამ შემთხვევაში B-სკანირების ულტრაბგერითი გამოკვლევით დგინდება, ხომ არ არის დამატებითი პრობლემა თვალის უკანა ნაწილებში.
• ტარდება რქოვანას (თვალის ყველაზე წინა გამჭვირვალე შრის) უჯრედების დათვლა. ამ დათვლას „სპეკულარული მიკროსკოპია“ ეწოდება. მისი შედეგით წინასწარ დგინდება, არსებობს თუ არა კატარაქტის ოპერაციის შემდეგ რქოვანას მუდმივი შეშუპების რისკი.

კატარაქტის მკურნალობა

კატარაქტის მედიკამენტებით ან თვალის წვეთებით მკურნალობა არ არსებობს. მკურნალობის ერთადერთი გზა ქირურგიაა. დღეს კატარაქტის ოპერაცია „ფაკოემულსიფიკაციად“ წოდებული მეთოდით სრულდება. ფაკოემულსიფიკაცია ისეთი მეთოდია, რომლის დროსაც კატარაქტით შემღვრეული ბროლი ულტრაბგერითი ენერგიით იშლება და ამოიწოვება.

კატარაქტის ოპერაციის (ფაკოემულსიფიკაციის) მიმდინარეობა

• თვალს აყუჩებენ საანესთეზიო წვეთებით. ზოგ შემთხვევაში საჭიროა ზოგადი ანესთეზია: ბავშვებში, თვალის ტრავმების დროს და ისეთი მდგომარეობების დროს, რომლებიც პაციენტს ხელს უშლის, ზურგზე უძრავად იწვეს (მაგ., დემენცია, ძლიერი შიში, პანიკური შეტევები, ინტელექტუალური განვითარების დარღვევა და სხვ.).
• ქუთუთოებს ხსნიან „ბლეფაროსტატად“ წოდებული ინსტრუმენტით.
• თვალზე „სლიტ-დანით“ (slit knife) კეთდება 3,2 მმ სიგრძის განაკვეთი.
• ამ განაკვეთის გავლით შედიან თვალში და კატარაქტული ბროლის დამფარავ კაფსულას წრიულად ხსნიან.
• კაფსულის შიგნით, კატარაქტული ბროლის გარშემო, სითხე შეჰყავთ.
• ფაკოემულსიფიკაციის აპარატის წვერით კატარაქტული ბროლი იშლება და ამოიწოვება.
• ბროლის დარჩენილი კაფსულის შიგნით თავსდება ხელოვნური ლინზა.
• კეთდება ანტიბიოტიკისა და კორტიზონის შემცველი ინექცია, წაისმება მალამო და თვალს ედება ნახვევი.

ფაკოემულსიფიკაციის შესაძლო გართულებები

• ოპერაციის დროს:
• ბროლის კაფსულის გახევა
• ბროლის ფრაგმენტების ან მთლიანი ბროლის ჩავარდნა თვალის შიდა (უკანა) ნაწილში
• ოპერაციის შემდეგ:
• თვალის მძიმე ინფექცია — „ენდოფთალმიტი“
• რქოვანას შეშუპება (სითხის დაგროვება, გასიება)
• თვალში ჩადგმული ლინზის ადგილიდან გადაადგილება
• თვალის ნერვული შრის (ბადურის) აშრევება
• თვალის ყვითელი ლაქის (მაკულის) შეშუპება

კატარაქტის ოპერაციისას თვალში ჩასადგმელი ხელოვნური ლინზების სახეობები

თვალშიდა ლინზები მზადდება სხვადასხვა მასალისგან, როგორიცაა პოლიმეთილმეთაკრილატი, აკრილი, სილიკონი და კოლამერი. ყველა ამ მასალის საერთო თვისება ის არის, რომ ისინი ორგანიზმის ქსოვილებთან თავსებადია. თვალშიდა ლინზებს შორის არის ულტრაიისფერი სხივების ფილტრის მქონე და მულტიფოკალური (მრავალფოკუსიანი) ლინზები. სტანდარტული ლინზების შემთხვევაში ახლოს სანახავად კითხვის სათვალეა საჭირო, მულტიფოკალური ლინზების შემთხვევაში კი 100 ადამიანიდან 90-ს კითხვის სათვალე აღარ სჭირდება.

თვალშიდა ლინზების რამდენიმე ტიპი არსებობს:

• გუგის წინ მოთავსებული ლინზები (წინა საკნის ლინზები)
• გუგის უკან მოთავსებული ლინზები:
• უნაკერო ლინზები (კაფსულაშიდა ლინზები, სულკუსის ლინზები)
• ნაკერით ფიქსირებული ლინზები (სკლერული ფიქსაციის ლინზები)

თვალშიდა ლინზები სხვადასხვა დიამეტრისა და ოპტიკური ძალისაა. დიამეტრი დამოკიდებულია იმაზე, თვალის რომელ ნაწილში უნდა მოთავსდეს ლინზა. თვალში ჩასადგმელი ლინზის ოპტიკური ძალა კი ოპერაციამდე ჩატარებული გაზომვებით დგინდება. სწორედ ეს არის ყველაზე მნიშვნელოვანი ფაქტორი, რომელიც განსაზღვრავს, დაგჭირდებათ თუ არა ოპერაციის შემდეგ შორს სახედი სათვალე.

თვალშიდა ლინზები თვალში მთელი სიცოცხლის განმავლობაში რჩება. ლინზის ხარისხი, დიზაინი და მასალა გავლენას ახდენს მხედველობის ხარისხზე. ლინზის კიდეების დიზაინი ასევე დაკავშირებულია ოპერაციის შემდეგ განვითარებად „უკანა კაფსულის შემღვრევასთან“ (ბროლის კაფსულის მიერ გამჭვირვალობის დაკარგვასთან). ზოგიერთი ლინზის შემთხვევაში გამჭვირვალობის ეს დაკარგვა ნაკლებად ხდება. წარმოების პარამეტრებს ევროპაში CE ნიშანი, ამერიკის შეერთებულ შტატებში კი FDA-ს დამტკიცება არეგულირებს. თვალში ჩასადგმელ ლინზებს ამ დამადასტურებელი დოკუმენტებიდან ერთი მაინც უნდა ჰქონდეს.

ოპერაციის შემდგომი მოვლა

ოპერაციის შემდეგ საავადმყოფოში დარჩენა საჭირო არ არის. ოპერაციის მეორე დღეს ტარდება თვალის შემოწმება. დანიშნული თვალის წვეთები რეგულარულად უნდა გამოიყენოთ. წვეთები იწვეთება სიფხიზლის საათებში, ქვედა ქუთუთოს ქვემოთ ჩამოწევით.

პირველი 1 კვირა: ნუ დაწვებით ნაოპერაციებ თვალზე. ერიდეთ თვალში წყლისა და საპნის მოხვედრას. თმა დაიბანეთ თავგადაწეულმა, ისე, როგორც პარიკმახერთან. თვალის გარშემო ნუ გამოიყენებთ კრემსა და მაკიაჟს. გარეთ გაიკეთეთ მზის სათვალე ან, თუ გაქვთ, თქვენი დიოპტრიული სათვალე (ნაოპერაციები თვალის მხარეს მინა შეცვალეთ დიოპტრიის გარეშე მინით). სეირნობა შეიძლება. ცურვა, სიმძიმეების აწევა და ლოცვისას მიწამდე დახრა (სეჯდე) არ არის მიზანშეწონილი.

მე-2 კვირიდან: შეგიძლიათ დაუბრუნდეთ ჩვეულ ყოველდღიურ ცხოვრებას. თუმცა თვალების ძლიერად ფშვნეტა არასდროს შეიძლება.

სათვალის გამოყენება კატარაქტის ოპერაციის შემდეგ

ოპერაციიდან 1 თვის შემდეგ ტარდება სათვალის შესარჩევი გასინჯვა. შორს სანახავად შეიძლება დაგჭირდეთ, შეიძლება კი არ დაგჭირდეთ სუსტი სათვალე. ახლოს სანახავად (კითხვა და ა.შ.) კი სათვალე აუცილებელია.

თუ თვალში მულტიფოკალური (მრავალფოკუსიანი) ხელოვნური ლინზა ჩაიდგმება, ნაოპერაციები პაციენტების 90%-ისთვის შესაძლებელი ხდება როგორც ახლოს, ისე შორს სათვალის გარეშე ხედვა.

თვალის საკონტროლო ვიზიტები კატარაქტის ოპერაციის შემდეგ

რუტინული საკონტროლო გასინჯვები ტარდება ოპერაციის მეორე დღეს, 1 თვისა და 6 თვის შემდეგ. მეექვსე თვის გასინჯვისას მოწმდება, ხომ არ დაკარგა გამჭვირვალობა კაფსულამ, რომელშიც ხელოვნური ლინზაა მოთავსებული, ანუ ხომ არ განვითარდა „უკანა კაფსულის შემღვრევა“. ეს შემღვრევა შეიძლება განვითარდეს ოპერაციიდან 3 თვიდან 4 წლამდე პერიოდში. უკანა კაფსულის შემღვრევისას YAG-ლაზერით შემღვრეული კაფსულის ცენტრში ხვრელი კეთდება და ცენტრალურ ზონაში ფარდის ეფექტი ქრება. უკანა კაფსულის შემღვრევის გამო YAG-ლაზერული პროცედურა საჭირო ხდება კატარაქტის ოპერაციაგადატანილი პაციენტების 10–15%-ში.

კატარაქტის ოპერაციაგადატანილი ადამიანებისთვის მნიშვნელოვანია, მთელი სიცოცხლის განმავლობაში წელიწადში ერთხელ გაიარონ თვალის გასინჯვა.