კერატოკონუსი

კერატოკონუსის სიმპტომები

• მხედველობის დაქვეითება
• თვალის დიოპტრიების მატების გამო სათვალის ხშირი შეცვლა
• მოწინავე კერატოკონუსის დროს ქვემოთ ყურებისას რქოვანას წაწვეტებული ნაწილი ქუთუთოს აწვება და ამრუდებს

კერატოკონუსის მიზეზები

• რქოვანას ქსოვილის დამშლელი ფერმენტების დონის მომატება
• კერატოკონუსიან რქოვანაში უჯრედების დაპროგრამებული სიკვდილის, ე. წ. აპოპტოზის, გაძლიერება
• რქოვანას კოლაგენის შრეების ნაკლები რაოდენობა
• ჰორმონები: ის, რომ დაავადება მოზარდობაში იწყება და ორსულობისას აქტიურდება, კერატოკონუსის დროს ჰორმონების როლზე მიუთითებს.
• ზოგიერთი დაავადება: შემდეგი დაავადებების მქონე ადამიანებში კერატოკონუსი უფრო ხშირად გვხვდება:
• დაუნის სინდრომი
• ელერს-დანლოსის სინდრომი
• მარფანის სინდრომი
• თივის ცხელება (პოლინოზი)
• ატოპიური დერმატიტი
• ასთმა
• ვერნალური (გაზაფხულის) კონიუნქტივიტი (თვალის ალერგია)
• პიგმენტური რეტინიტი („ქათმის სიბრმავე“)
• თვალების ხშირი ფშვნეტა: კერატოკონუსიანი პაციენტების დაახლოებით 70% აღნიშნავს, რომ წარსულში თვალებს ხშირად იფშვნეტდა. ფშვნეტა მიკროტრავმას იწვევს.

მემკვიდრეობის როლი კერატოკონუსის დროს

კერატოკონუსიანი ადამიანის მშობლებსა და და-ძმებს, მაშინაც კი, თუ მათ კერატოკონუსი არ აქვთ, რქოვანას რუკებზე ანომალიები აღენიშნებათ. ადამიანს, რომლის პირველი რიგის ნათესავებს (მშობლებს, და-ძმებს) კერატოკონუსი აქვთ, კერატოკონუსის განვითარების 70-ჯერ მეტი რისკი აქვს, ვიდრე ადამიანს, რომლის ოჯახშიც კერატოკონუსი არ არის. თუმცა ასეთ ადამიანშიც საერთო რისკი 1/20-ზე ნაკლებია.

დიაგნოსტიკა

• მხედველობის სიმახვილის განსაზღვრა: კერატოკონუსის პროგრესირებასთან ერთად მხედველობა ქვეითდება.
• თვალის დიოპტრიების განსაზღვრა: თვალს, როგორც წესი, მაღალი ხარისხის მიოპია და არარეგულარული ასტიგმატიზმი აქვს.
• ბიომიკროსკოპია: რქოვანას ქსოვილს იკვლევენ აპარატით, რომელსაც ბიომიკროსკოპი (ნაპრალოვანი ლამპა) ეწოდება. ჩანს, რომ რქოვანა წინ არის წაწვეტებული.
• პაქიმეტრია: რქოვანას სისქე პაქიმეტრიით იზომება. კერატოკონუსის დროს რქოვანა თხელია. ნორმალური სისქე 540 მიკრონია.
• რქოვანას ტოპოგრაფია: რქოვანას რუკის შედგენას „რქოვანას ტოპოგრაფია“ ეწოდება. კერატოკონუსიან რქოვანაზე წაწვეტება რუკაზე „წითელი“ ფერის შემაღლების სახით ჩანს.

დაავადების მიმდინარეობა

გარკვეული ინტერვალებით ჩატარებული ოფთალმოლოგიური გასინჯვით შესაძლებელია დაავადების პროგრესირების სიჩქარის შეფასება. წარსულში კერატოკონუსიანი პაციენტების 20%-ს რქოვანას გადანერგვა უტარდებოდა. დღეს კი კონტაქტური ლინზების დახვეწილი დიზაინის, კროსლინკინგისა და რქოვანაშიდა რგოლების წყალობით გადანერგვის საჭიროება შემცირდა.

მკურნალობა

კერატოკონუსის დროს მკურნალობის საფეხურებრივი მიდგომა გამოიყენება.

1. სათვალე

პირველ რიგში სათვალეს ცდიან. დაავადების საწყის სტადიებზე სათვალით კარგი მხედველობა მიიღწევა. თუმცა სათვალის დიოპტრიები ხშირად იცვლება.

2. კონტაქტური ლინზები

კერატოკონუსის დროს სხვადასხვა ტიპის კონტაქტური ლინზები გამოიყენება:

• რბილი ლინზები: რბილ ლინზებს მხოლოდ დაავადების საწყის ეტაპზე იყენებენ, როცა საკმარისი მხედველობის მიღწევა სათვალითაც შეიძლება. არსებობს რბილი ლინზები, რომლებიც როგორც მიოპიას, ისე გარკვეულ ხარისხამდე (3,25 D) ასტიგმატიზმს ასწორებს.
• ხისტი ლინზები: დაავადების მოწინავე სტადიებზე რბილი ლინზები კარგი მხედველობისთვის აღარ კმარა, რადგან რქოვანა უკვე ძალიან წაწვეტებულია, მისი ფორმა დარღვეულია და, შედეგად, ასტიგმატიზმი არარეგულარული გახდა. ხისტი ლინზა რქოვანაზე ახალ გარდამტეხ ზედაპირს ქმნის. რადგან ის ხისტია, რბილი ლინზისგან განსხვავებით რქოვანას ფორმას არ იღებს და საკუთარ ფორმას ინარჩუნებს. ამის წყალობით მხედველობა უმჯობესდება. ხისტი ლინზები ისეთი კომფორტული არ არის, როგორც რბილი. გარეთ, ქარიან ამინდში, მათ ქვეშ მტვერი ხვდება. ზოგჯერ ლინზა შეიძლება თვალიდან ამოვარდეს. ჩხვლეტისა და თვალში უცხო სხეულის შეგრძნების მსგავსი ჩივილების გამო კერატოკონუსიან პაციენტებს შეიძლება ამ ლინზების ტარება არ შეეძლოთ. ზოგჯერ კი ძალიან მოწინავე კერატოკონუსის დროს ამ თვალისთვის შესაფერისი ლინზის მორგება საერთოდ ვერ ხერხდება.
• ჰიბრიდული ლინზები: ჰიბრიდული ლინზების ცენტრი ხისტი, პერიფერია კი რბილი ლინზის მასალისგან არის დამზადებული. ამ ლინზების უპირატესობა ისაა, რომ ხისტი ლინზების გამოსახულების ხარისხსა და რბილი ლინზების კომფორტს აერთიანებს. ნაკლოვანება კი ის არის, რომ მათი გამოყენება მოწინავე შემთხვევებში შეუძლებელია და ისინი სიმრუდის რადიუსების (ზომების) შეზღუდული დიაპაზონით მზადდება.
• „Piggy-back“ ლინზების მორგება (ხისტი ლინზა რბილი ლინზის თავზე): ეს მეთოდი ხშირად არ გამოიყენება. მას იყენებენ მოწინავე კერატოკონუსის შემთხვევებში, როცა პაციენტი ხისტ ლინზას ვერ იტანს ან ხისტი ლინზები რქოვანას ზედა შრეს მექანიკურად აზიანებს. ჯერ რქოვანაზე თხელ რბილ ლინზას ათავსებენ, რბილი ლინზის თავზე კი — ხისტ ლინზას. ამ მეთოდის ნაკლოვანებებია 2 ცალკე ლინზის მოხმარების სირთულე და ღირებულება.

3. კროსლინკინგი (Cross-Linking)

რქოვანას კროსლინკინგი 1998 წლიდან გამოიყენება. ამ მკურნალობის მიზანია რქოვანაში კოლაგენის ბოჭკოებს შორის ბმების გაძლიერებით რქოვანას უფრო მდგრადად ქცევა. მდგრადობაგაზრდილი რქოვანას წინ წაწვეტება ჩერდება ან მნიშვნელოვნად ნელდება. კროსლინკინგით ნამკურნალები პაციენტების დაახლოებით 50%-ში კი რქოვანა 2–3 დიოპტრიით ბრტყელდება.

კროსლინკინგი საოპერაციოში, საანესთეზიო წვეთების გამოყენებით ტარდება. რქოვანას ზედა შრის — ეპითელიუმის — მოცილების შემდეგ თვალში B2 ვიტამინს (რიბოფლავინს) აწვეთებენ. შემდეგ თვალს 30 წუთის განმავლობაში ულტრაიისფერი A სხივით ასხივებენ.

4. რქოვანაშიდა რგოლები (INTACS)

რქოვანაშიდა რგოლები PMMA-დ წოდებული მასალისგან დამზადებული გამჭვირვალე ნახევარრგოლებია. კერატოკონუსის დროს რქოვანაშიდა რგოლებით მკურნალობის შედეგები პირველად 2002 წელს, აშშ-ში გამოქვეყნდა.

კერატოკონუსის დროს რქოვანაშიდა რგოლებს შემდეგ შემთხვევებში იყენებენ:

• მსუბუქი და საშუალო სიმძიმის კერატოკონუსი (რქოვანას სიმრუდე (კერატომეტრია) 55–57 D-ით უნდა იყოს შემოფარგლული)
• გამჭვირვალე რქოვანა (რქოვანაზე ნაწიბური არ უნდა იყოს)
• ადამიანები, რომლებსაც კონტაქტური ლინზების ტარება არ შეუძლიათ
• INTACS-ის ჩასმის ადგილზე რქოვანას სისქე სულ მცირე 450 მიკრონი
• ადამიანები, რომელთა კერატოკონუსის პროგრესირება შეჩერდა ან ძალიან შენელდა

რქოვანაშიდა რგოლების ჩასმა წვეთოვანი ანესთეზიით ან ზოგადი ანესთეზიით ტარდება. არხები, რომლებშიც რგოლები განთავსდება, შეიძლება მექანიკურად ან ფემტოწამიანი ლაზერით გაიხსნას. ლაზერული მეთოდი ქირურგისთვის უფრო მარტივია. თუმცა რქოვანას სიმრუდის შემცირებისა და მხედველობის სიმახვილის გაუმჯობესების ხარისხით ლაზერით და მექანიკურად ჩასმულ რგოლებს შორის განსხვავება არ არის.

რქოვანაშიდა რგოლები კერატოკონუსის პროგრესირებას არ აჩერებს. კერატოკონუსიან თვალში რგოლების ჩასმის შემდეგ არ უნდა ელოდოთ, რომ თვალი სრულად გამოსწორდება და სათვალის გარეშე იდეალურად დაინახავთ. INTACS-ის შემდეგ რქოვანას წაწვეტება მცირდება, თვალის დიოპტრიები იკლებს, მხედველობის სიმახვილე კი სათვალით და მის გარეშე უმჯობესდება. თუმცა ეს არავითარ შემთხვევაში არ ნიშნავს, რომ სათვალის დიოპტრია ზუსტად ნულამდე დავა. სურვილის შემთხვევაში INTACS-იან თვალზე კონტაქტური ლინზის ტარება შეიძლება.

4. რქოვანას გადანერგვა

რქოვანას გადანერგვა კერატოკონუსის მკურნალობის ბოლო ვარიანტია. კერატოკონუსის დროს რქოვანას გადანერგვა ტარდება როგორც „გამჭოლი“, ან როგორც „ლამელარული (შრეობრივი)“.

რქოვანას გადანერგვას, როგორც უკიდურეს ზომას, მიმართავენ ადამიანებში, რომლებსაც რქოვანაზე ნაწიბური აქვთ, კონტაქტური ლინზებით კარგად ვერ ხედავენ (მხედველობა 20%-ზე ნაკლებია), კონტაქტურ ლინზებს ვერ ატარებენ და რომელთა თვალიც რქოვანაშიდა რგოლებით მკურნალობისთვის შესაფერისი არ არის.